Hetimet për vrasjen e Ferdinant Hotit, 35 vjeç, shqiptarit me banim në Mirano, po përqendrohen në botën e trafikut të drog&...
BOTA
Debati në SHBA: Cilat yndyrna janë të shëndetshme dhe cilat jo?
PiranjatPërditësimi i fundit 14 Maj 2026, 11:53
Dy nga zërat më me ndikim në udhëzimet ushqimore në SHBA janë të një mendimi për bazat, por ndahen në dy përbërës kryesorë për gatim: gjalpi dhe yndyra e viçit.
Si yndyra tradicionale gatimi, gjalpi dhe yndyra e viçit i japin shije ushqimeve dhe mund t’i bëjnë vaktet më të kënaqshme, por janë të pasura me kalori.
Udhëzimet dietike për amerikanët 2025–2030, të zhvilluara nga Departamentet e Shëndetësisë dhe Shërbimeve Njerëzore (HHS) dhe Bujqësisë (USDA), i përfshijnë të dyja si opsione të shëndetshme për gatim. “Kur gatuani ose shtoni yndyra në ushqime, jepni përparësi vajrave me acide yndyrore esenciale, si vaji i ullirit,” thuhet në udhëzime. “Opsione të tjera mund të përfshijnë gjalpin ose yndyrën e viçit.”
Por kur udhëzimet u publikuan në janar, Shoqata Amerikane e Zemrës (AHA) dha një deklaratë duke kërkuar një qasje të kujdesshme dhe të bazuar në prova ndaj përdorimit të gjalpit dhe yndyrës së viçit. “[Ne] i inkurajojmë konsumatorët të japin përparësi proteinave me bazë bimore, ushqimeve të detit dhe mishit pa shumë yndyrë, dhe të kufizojnë produktet shtazore me shumë yndyrë, përfshirë mishin e kuq, gjalpin, dhjamin dhe yndyrën e viçit, të cilat lidhen me rrezik më të lartë kardiovaskular,” tha organizata me bazë në Dallas, Teksas.
Në përgjigje të pyetjeve nga Fox News Digital, si AHA ashtu edhe HHS theksuan objektivat e tyre të përbashkëta më shumë sesa dallimet. AHA “është në përputhje me Udhëzimet Dietike në çështjet kryesore: hani ushqim të vërtetë, shmangni ushqimet shumë të përpunuara dhe kufizoni drithërat e rafinuara dhe sheqernat e shtuara,” tha Andrew Nixon, zëdhënës i HHS për Fox News Digital. “Ne mezi presim të punojmë bashkë me AHA për të promovuar këto parime dhe për të luftuar epideminë e sëmundjeve kronike të lidhura me dietën.”
AHA, nga ana tjetër, tha në një deklaratë se “progresi i qëndrueshëm ndodh kur bashkohemi.” “Ne jemi të përkushtuar të punojmë së bashku me qeverinë dhe partnerë të tjerë në shëndetësi, akademi, sektorin privat dhe komunitetet në mbarë vendin për të çuar përpara zgjidhje praktike dhe të bazuara në prova që e bëjnë më të lehtë zgjedhjen e ushqimeve të shëndetshme për të gjithë,” tha zëdhënësi i AHA.
“Kur keni vaj kanole që ka qëndruar në një tigan për gjithë ditën… bëhet i hidhur dhe mund ta ndjesh shijen e yndyrës së vjetër në ushqim.”
“Bashkë, ne do të krijojmë një të ardhme në të cilën jetët më të gjata dhe më të shëndetshme janë të arritshme për të gjithë.”
Zëdhënësi i AHA gjithashtu vuri në dukje se udhëzimet e HHS janë “në shumë mënyra të rëndësishme në përputhje” me ato të saj, përfshirë shmangien e ushqimeve ultra të përpunuara dhe ngrënien e ushqimeve të plota.
Edhe pse gjalpi dhe yndyra e viçit janë tema të rëndësishme, shefi i kuzhinës nga Kalifornia Andrew Gruel tha se debati po anashkalon një çështje më të madhe.
Ai tha se problemi real është mënyra se si amerikanët gatuajnë në të vërtetë. Gruel, i cili është pjesë e lëvizjes Make America Healthy Again (MAHA), i tha Fox News Digital se çështja është që amerikanët tashmë përdorin shumë yndyrë kur gatuajnë — dhe se duke kaluar te përbërësit tradicionalë, ata mund ta ulin atë.
“Unë gjithmonë i inkurajoj yndyrnat e ngopura, përveç vajit të avokados dhe vajit të ullirit,” tha ai. “Nuk është gjithmonë, për mua, gjalpë dhe yndyrë viçi apo dhjam derri. … Unë përdor shumë dhjam ose edhe schmaltz, që është yndyrë pule.”
Duke përdorur këto yndyra, tha Gruel, arrihet “një shije më e pastër dhe më e theksuar. Dhe si rezultat, përdor më pak prej saj.” “Përdorimi i më pak yndyre me cilësi më të lartë në planin afatgjatë është më i mirë sa i përket sasisë së yndyrës që përdor. Dhe ky është çelësi.”
Ai dha një krahasim të thjeshtë: a do të preferonit të lyeni bukën me gjalpë apo të hidhni një filxhan vaj soje mbi të? Ky ndryshim është edhe më i dukshëm në kuzhinat reale, ku vajrat shpesh lihen në temperaturë të lartë për orë të tëra, tha Gruel.
“Nëse keni vaj kanole që ka qëndruar në një tigan gjithë ditën… bëhet i hidhur dhe mund ta ndjesh shijen e yndyrës së vjetër në ushqim,” vuri në dukje ai. Gruel tha se mbështetësit e MAHA dhe ata skeptikë ndaj yndyrave shtazore kanë një pikë të përbashkët: vajin e ullirit.
“Ne e dimë që vaji i ullirit është i mirë. Shumë nga ajo që konsumojmë nga raftet ka vajra industrialë me fara me cilësi të ulët,” tha Gruel. “Edhe nëse bën një vinegret në shtëpi, nuk është vetëm më i shëndetshëm, por edhe më i lirë.” Ai shtoi: “Ka shumë mënyra për të ulur këto yndyra në dietën tonë thjesht duke gatuar një vakt më shumë në shtëpi në javë ose duke bërë vetë një salcë. Ky është vërtet çelësi./Përktheu Piranjat News
