BOTA

Kërcënim për miliona njerëz, të zotëruara nga pak veta/ Çfarë janë armët bërthamore, kush i zotëron dhe pse po bëhen të rrezikshme  

Piranjat Përditësimi i fundit 22 Shtator 2025, 16:50
Kërcënim për miliona njerëz, të zotëruara nga pak

Më poshtë është një skicë e shkurtër se çfarë janë armët bërthamore, cilat vende i kanë ato dhe rregullat në fuqi për të kufizuar kërcënimin që ato paraqesin.

ÇFARË JANË ATO

Armët bërthamore janë bombat më të fuqishme në planet. Ato funksionojnë duke çliruar shpejt energji nëpërmjet ndarjes bërthamore, procesit të ndarjes së atomeve ose, në rastin e të ashtuquajturave bomba hidrogjeni, një kombinimi të ndarjes dhe bashkimit bërthamor. Armët e para dhe të vetme bërthamore që u përdorën në një konflikt ishin ato që Shtetet e Bashkuara hodhën në qytetet japoneze të Hiroshimës dhe Nagasakit në gusht të vitit 1945.

Secila prej dy bombave vrau dhjetëra mijëra njerëz vetëm nëpërmjet shpërthimit, dhe pastaj pothuajse të njëjtin numër përsëri nëpërmjet rrezatimit që u shpërnda. Ato armë të para bërthamore ishin relativisht të vogla për sa i përket fuqisë së tyre shpërthyese. Ndërsa armët e para ishin relativisht bazike dhe të mëdha, duke rënë në objektivat e tyre nga aeroplanët, kokat bërthamore moderne janë aq të vogla sa disa mund të futen në majë të një rakete dhe janë mijëra herë më të fuqishme se bomba e Hiroshimës.

CILAT JANË 'RREGULLAT'?

Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT), i cili hyri në fuqi në vitin 1970, njeh pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara (P5) - Shtetet e Bashkuara, Rusinë, Britaninë, Francën dhe Kinën - si shtete me armë bërthamore, që do të thotë se atyre u lejohet në mënyrë efektive të kenë bomba atomike.

Të gjitha palët e tjera të NPT-së zotohen të përdorin teknologjinë bërthamore vetëm për qëllime paqësore, por brenda këtij kufizimi, NPT-ja u jep atyre një të drejtë të patjetërsueshme për të kryer kërkime bërthamore dhe për të prodhuar energji bërthamore. Sipas Traktatit, të gjitha palët në të, përfshirë P5, u zotuan të "ndjekin negociatat me mirëbesim mbi masa efektive që lidhen ... me çarmatimin bërthamor".

CILAT VENDE I KANË ATO?

Katër vende të tjera përveç P5 kanë armë bërthamore ose besohet gjerësisht se kanë. India testoi për herë të parë një armë bërthamore në vitin 1974, e ndjekur nga fqinji dhe rivali i saj i betuar Pakistani në vitin 1998.

Besohet gjerësisht se Izraeli ka një arsenal bërthamor, por nuk komenton për këtë çështje. Asnjëra prej tyre nuk e nënshkroi Traktatin Ndërkombëtar.

Koreja e Veriut është i vetmi vend që ka qenë palë në Traktat dhe ka vazhduar të zhvillojë armë bërthamore. Në vitin 2003, ajo njoftoi se po tërhiqej nga Traktati, dhe më pas kreu provën e saj të parë bërthamore në vitin 2006.

ÇFARË MË PAS?

Arabia Saudite ka thënë se nëse rivali i saj, Irani, do të sigurojë armë bërthamore, do të bëjë të njëjtën gjë, duke shkaktuar shqetësime për një garë më të gjerë armatimesh në një nga rajonet më të paqëndrueshme të botës. Irani aktualisht po pasuron uranium deri në 60% pastërti të zbërthyeshme, nga afërsisht 90% që është grada për armë.

Kjo alarmon fuqitë perëndimore, të cilat thonë se nuk ka asnjë justifikim civil për uranium kaq të pasuruar (HEU). Irani thotë se qëllimet e tij janë tërësisht paqësore, duke përmendur të drejtën e tij të patjetërsueshme sipas Traktatit.

Ndërkohë që Iranit do t’i duhej shumë pak kohë për të prodhuar mjaftueshëm HEU për një bombë bërthamore, zhvillimi i vetë bombës do të kërkonte më shumë kohë, dhe si IAEA ashtu edhe fuqitë perëndimore thonë se aktualisht nuk ka asnjë indikacion se Irani po e bën këtë. /Piranjat/

 

 

Artikuj te sugjeruar

BOTA 22 Shtator08:33

Dy mocione ndaj Komisionit Evropian

Komisioni Evropian i Ursula von der Leyen do të përballet me një tjetër votë mosbesimi në Parlamentin Evropian në fillim t&eu...

video

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 5

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 5

3 vite pa licencë: Si u punësua psikologia në Vorë dhe kush mban përgjegjësi?

Flet i dyshuari i Masakrës së Beratit: Çfarë zbulon Kudret Zhuka?

Ne jemi me ju, gjatë gjithë vitit!

Zëri ynë për çdo grua që lufton sot!

Konflikti familjar në Klos që përfundoi në dhunë: Çfarë ndodhi mes Fluturës dhe të afërmve?

Kalvari i Anxhelës: Si u kthye një histori dashurie në një makth të vërtetë?

"Doktor Shkencash": Çfarë fshihet pas titullit akademik të Ulsi Manjës?

Unë e njoh atë djalin e shtrirë përtokë.

4 ditë revolte, gjenerata e re flet ndryshe.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 4

Vendimi që ngre dyshime: Çfarë e detyroi gjyqtaren e Shkodrës të vendosë për 42-vjeçarin?

Nga t*rturat te ekzekutimi barbar: Masakra e ’97-ës që nuk u zbardh kurrë.

I pastrehu kërkon ndihmë, Bashkia e Korçës i “ofron” një rrenoje.

Paguaj që të punosh: Zbërthehet skema e mashtrimit me "punën nga shtëpia"

Skandali me tunelin e Skërficës: Pas dështimit 23-milionësh, ARRSH thërret policinë për "Piranjat"

Ermal Pashaj: "Jam këtu kundër mediokërve, kriminelëve dhe dështimit 13-vjeçar të kësaj politike"

Manastirliu, kandidatja për Bashkinë e Tiranës, plagjiatura e radhës.

Patronazhistët e Ogerta Manastirliut gjatë Pranisë Besnike

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 3

Shantazh në emër të dashurisë, 40-vjeçari terrorizon gruan e martuar.

Faturat e avokatit. Si u zhdukën mijëra euro pa bërë asnjë punë?

Nga tritoli te kërcënimet me jetë: Çfarë po ndodh me policin Altin Preka?

Saranda e fëmijërisë sime, sot mes plumbave

Nga mësuese filloreje në drejtoreshë gjimnazi. Historia që na vjen nga Ishmi i Durrësit.

Rilindësit me plagjiaturë / Piranjat kapin ish-ministren e Arsimit. Si do të justifikohet ajo?

Prania besnike, një strategji djallëzore për të eliminuar praktikat institucionale.

Fshije videon! Mos shkatërro një jetë.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 2

Nga burgu në arrest shtëpie: Eduard Limaj rikthehet te përndjekja e grave!

Haris Vongli: Dua të kthehem në Shqipëri për Davidin, tim bir.

Fyerje ndaj nxënësve, ngacmime e shkelje rregulloreje: Kush është nëndrejtori problematik?

Institucionet në shërbim të krimit: Pse hesht kryeministri për skandalet?

Nga tritoli te kërcënimet me jetë: Çfarë po ndodh me policin Altin Preka?

Porti i Durrësit po mbyllet, investimet në infrastrukturë vazhdojnë. Cili është justifikimi i APD?

Skandali me doktoraturën e Taulant Ballës: Piranjat zbulojnë mashtrimin!

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 1

“Dua 120 mijë euro”/ Si u zaptua prona në rrugën e Durrësit, zbardhet skema e mashtrimit

Tmerri i 40-vjeçares / Si u shndërrua njohja e re në përndjekje, shantazh dhe denigrim në rrjet

Pesë muaj pa të birin/ Nëna kërkon zbatimin e vendimit të gjykatës

TEC-et lundruese dhe mbetjet e rrezikshme/ KESH paguan edhe për trajtimin e mbetjeve të “Tigrave”

Liria nuk burgoset, as në Hagë, as në Beograd

“Ministrja kopjace”/ Klodiana Spahiu në krye të Shëndetësisë, punimi i diplomës rezulton plagjiaturë

“Nuk duam të ikim nga Shqipëria, por nga ju”/ Monologu i një brezi që nuk ju ka frikë

Flamingot që “zgjuan” një popull kundër qeverisë/ Revolta më e madhe qytetare në 30 vite

E premte | ? 20:45 | ???? Syri TV

Çdo të premte | ? 20:45 | ???? Syri TV

Si u tentua të shantazhohej me 100 mijë euro shefi i kabinetit të Përparim Ramës përmes mediave

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 16

Gruaja me dy identitete që premton “shërim” me ujin e kufomave në Pejë