Ka nisur protesta e pestë në mbrojtje të Zvërnecit, ku qytetarët kundërshtojnë projektin për ndërtimin e një r...
BOTA
Kërcënim për miliona njerëz, të zotëruara nga pak veta/ Çfarë janë armët bërthamore, kush i zotëron dhe pse po bëhen të rrezikshme
PiranjatPërditësimi i fundit 22 Shtator 2025, 16:50
Më poshtë është një skicë e shkurtër se çfarë janë armët bërthamore, cilat vende i kanë ato dhe rregullat në fuqi për të kufizuar kërcënimin që ato paraqesin.
ÇFARË JANË ATO
Armët bërthamore janë bombat më të fuqishme në planet. Ato funksionojnë duke çliruar shpejt energji nëpërmjet ndarjes bërthamore, procesit të ndarjes së atomeve ose, në rastin e të ashtuquajturave bomba hidrogjeni, një kombinimi të ndarjes dhe bashkimit bërthamor. Armët e para dhe të vetme bërthamore që u përdorën në një konflikt ishin ato që Shtetet e Bashkuara hodhën në qytetet japoneze të Hiroshimës dhe Nagasakit në gusht të vitit 1945.
Secila prej dy bombave vrau dhjetëra mijëra njerëz vetëm nëpërmjet shpërthimit, dhe pastaj pothuajse të njëjtin numër përsëri nëpërmjet rrezatimit që u shpërnda. Ato armë të para bërthamore ishin relativisht të vogla për sa i përket fuqisë së tyre shpërthyese. Ndërsa armët e para ishin relativisht bazike dhe të mëdha, duke rënë në objektivat e tyre nga aeroplanët, kokat bërthamore moderne janë aq të vogla sa disa mund të futen në majë të një rakete dhe janë mijëra herë më të fuqishme se bomba e Hiroshimës.
CILAT JANË 'RREGULLAT'?
Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT), i cili hyri në fuqi në vitin 1970, njeh pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara (P5) - Shtetet e Bashkuara, Rusinë, Britaninë, Francën dhe Kinën - si shtete me armë bërthamore, që do të thotë se atyre u lejohet në mënyrë efektive të kenë bomba atomike.
Të gjitha palët e tjera të NPT-së zotohen të përdorin teknologjinë bërthamore vetëm për qëllime paqësore, por brenda këtij kufizimi, NPT-ja u jep atyre një të drejtë të patjetërsueshme për të kryer kërkime bërthamore dhe për të prodhuar energji bërthamore. Sipas Traktatit, të gjitha palët në të, përfshirë P5, u zotuan të "ndjekin negociatat me mirëbesim mbi masa efektive që lidhen ... me çarmatimin bërthamor".
CILAT VENDE I KANË ATO?
Katër vende të tjera përveç P5 kanë armë bërthamore ose besohet gjerësisht se kanë. India testoi për herë të parë një armë bërthamore në vitin 1974, e ndjekur nga fqinji dhe rivali i saj i betuar Pakistani në vitin 1998.
Besohet gjerësisht se Izraeli ka një arsenal bërthamor, por nuk komenton për këtë çështje. Asnjëra prej tyre nuk e nënshkroi Traktatin Ndërkombëtar.
Koreja e Veriut është i vetmi vend që ka qenë palë në Traktat dhe ka vazhduar të zhvillojë armë bërthamore. Në vitin 2003, ajo njoftoi se po tërhiqej nga Traktati, dhe më pas kreu provën e saj të parë bërthamore në vitin 2006.
ÇFARË MË PAS?
Arabia Saudite ka thënë se nëse rivali i saj, Irani, do të sigurojë armë bërthamore, do të bëjë të njëjtën gjë, duke shkaktuar shqetësime për një garë më të gjerë armatimesh në një nga rajonet më të paqëndrueshme të botës. Irani aktualisht po pasuron uranium deri në 60% pastërti të zbërthyeshme, nga afërsisht 90% që është grada për armë.
Kjo alarmon fuqitë perëndimore, të cilat thonë se nuk ka asnjë justifikim civil për uranium kaq të pasuruar (HEU). Irani thotë se qëllimet e tij janë tërësisht paqësore, duke përmendur të drejtën e tij të patjetërsueshme sipas Traktatit.
Ndërkohë që Iranit do t’i duhej shumë pak kohë për të prodhuar mjaftueshëm HEU për një bombë bërthamore, zhvillimi i vetë bombës do të kërkonte më shumë kohë, dhe si IAEA ashtu edhe fuqitë perëndimore thonë se aktualisht nuk ka asnjë indikacion se Irani po e bën këtë. /Piranjat/
