Qytetarë, ambientalistë dhe aktivistë të shoqërisë civile janë mbledhur këtë mbrëmje në Tiranë p&e...
LIFESTYLE
Në vitin 1990, një burrë hasi rastësisht shpellën më të madhe në botë…pastaj e humbi për gati 17 vjet
PiranjatPërditësimi i fundit 10 Prill 2026, 21:44
Shpella Sơn Đoòng qëndroi plotësisht e paprekur, e fshehur thellë në xhunglën e Vietnamit, për miliona vite. Kjo vazhdoi deri vetëm pak vite më parë, kur përpjekjet e përbashkëta të një eksploruesi vendas dhe një ekipi speleologësh britanikë zbuluan se ajo është shpella më e madhe e njohur në botë për nga vëllimi.
Në vitet 1990, një udhëtar i guximshëm i quajtur Hồ Khanh zbuloi për herë të parë hyrjen e shpellës ndërsa kërkonte në pyllin tropikal përreth agarwood, një dru aromatik me rrëshirë që është bërë shumë i vlefshëm për përdorimin e tij në mjekësi, temjan dhe parfume.
Puna e tij kërkonte që ai të lëvizte nëpër një pyll shpesh çorientues dhe të rrezikshëm. Me kalimin e kohës, ai u bë shumë i aftë në identifikimin e sistemeve të shpellave, pasi ato i ofronin strehim dhe ujë, shumë të nevojshëm për mbijetesë.
Në fillim të dhjetorit 1990, Khanh ishte në një ekspeditë, por u detyrua të kërkonte strehim për shkak të një stuhie të fortë. Rastësisht, kjo e çoi te hyrja e asaj që më vonë do të njihej si Hang Sơn Đoòng. Megjithatë, ai nuk guxoi të hynte më thellë, pasi u frikësua nga mjegulla e dendur dhe ajri i ftohtë që dilte nga gryka e shpellës si fryma e një dragoi.
Kaluan vite, por Khanh nuk e harroi kurrë atë pamje. Vetëm 17 vjet më vonë ai u lidh me Howard Limbert nga Ekipi Britaniko-Vietnamez i Ekspeditës Speleologjike, i cili i kërkoi të shërbente si udhërrëfyes në atë zonë. Ata u përpoqën të hynin në shpellën gjigante në vitin 2007, por nuk arritën të gjenin përsëri hyrjen e saj.
Dhe kjo është e kuptueshme. Xhungla që rrethon Sơn Đoòng është një terren i pamëshirshëm. Thellë në provincën Quảng Bình të Vietnamit, pylli është një rrjet i dendur bimësie të trashë, kreshta shkëmbore të ashpra dhe mot të paparashikueshëm. Gjarpërinjtë, përmbytjet e papritura dhe faqet e thepisura të shkëmbinjve e bëjnë zonën të rrezikshme edhe për udhërrëfyes me përvojë. Edhe GPS dhe pajisjet moderne të navigimit nuk janë gjithmonë të mjaftueshme — mjeti më i besueshëm mbetet përvoja shumëvjeçare e ndërtuar përmes eksplorimit të kujdesshëm dhe intuitiv.
Pa u dekurajuar, Khanh u kthye vetëm në xhunglën e Parkut Kombëtar Phong Nha-Kẻ Bàng në vitin 2008 dhe kërkoi derisa e gjeti sërish hyrjen, duke e shënuar me kujdes vendndodhjen përpara se të kthehej në shtëpi për të pritur rikthimin e ekipit të ekspeditës. Në vitin 2009, grupi i eksploruesve, me ndihmën e Khanh dhe Universitetit të Shkencave në Hanoi, u kthye në shpellë dhe filloi dokumentimin e saj të brendshëm.
Ata e kuptuan shpejt se ajo ishte vërtet gjigante, pikërisht siç kishte dyshuar Khanh. Në fakt, ajo është rreth pesë herë më e madhe se mbajtësja e mëparshme e titullit “shpella më e madhe në botë”, Shpella Deer në Malajzi.
Sơn Đoòng ka një vëllim prej rreth 38.4 milionë metra kub (1.35 trilion këmbë kubike). Ajo përmban gjithashtu korridore që shtrihen për afro 9 kilometra, me seksione deri në 198 metra të gjera – aq të mëdha sa një avion Boeing 747 mund të fluturonte përmes tyre pa prekur krahët.
Ndërsa shumë pjesë mbeten në errësirë, disa zona të këtij “bote të brendshme” ndriçohen nga dy gropa gjigante që janë hapur në tavanin e shpellës, duke lejuar depërtimin e dritës natyrore.
E gjithë kjo është rezultat i dy deri në pesë milionë viteve erozion nga uji. Një lumë me rrjedhë të shpejtë me ujë pak acid kalon përmes gurit gëlqeror të tretshëm, duke krijuar dhoma të mëdha dhe korridore gjatë qindra mijëra viteve. Këto procese gjeologjike kanë krijuar edhe formacione të jashtëzakonshme, përfshirë atë që besohet të jetë stalagmiti më i lartë në botë, një kolonë 70 metra e quajtur “Hope and Vision”.
Ekziston mundësia që Sơn Đoòng të mos e mbajë përgjithmonë titullin e saj – madje mund të mos jetë as shpella më e madhe në këtë pjesë të Azisë Juglindore. Vlerësohet se vetëm një e treta e Parkut Kombëtar Phong Nha-Kẻ Bàng është eksploruar deri tani, çka do të thotë se shumë zbulime të tjera mund të presin në këtë rajon dhe në pjesë të tjera të botës, shkruan IFL Science.
