Qeveria e ka prezantuar “Paketën e Maleve” si një nismë për të ringjallur jetën ekonomike në zonat e thella malore, përmes nxitjes së investimeve dhe zhvillimit të turizmit të qëndrueshëm. Por ndërsa ministrat flasin për zonat prioritare për investime, në terren situata duket shumë më e ndërlikuar.
Agron Haxhimali, nga Instituti për Bashkitë e Shqipërisë, shprehet se problemi nuk qëndron te mungesa e vullnetit nga pushteti vendor, por te mungesa e sigurisë ligjore mbi pronësinë.
“Sot problemi nuk është çështje harte, por çështje pronësie,” thotë ai.
Sipas Haxhimalit, qasja e qeverisë në këtë nismë ka qenë tipike “nga lart-poshtë”, duke i vendosur bashkitë përballë një fakti të kryer.
“Do të ishte ideale që nisma të vinte nga vetë bashkitë,” shpjegon ai, “por edhe kështu, ato duhet të ishin më të zëshme në kërkimin e qartësisë ligjore për ta bërë paketën të qëndrueshme dhe pa pasoja sociale”.
Në thelb, Haxhimali thekson se bashkitë janë institucione të pavarura, të garantuara nga Kushtetuta në nenet 108–113, dhe nuk mund të trajtohen si struktura që marrin urdhra politikë.
“Ne jemi një shtet unitar, por bashkitë nuk urdhërohen, ato nuk janë të emëruara,” thekson ai.
“Në një vend demokratik, qeveritë duhet të jenë më shumë dëgjuese sesa urdhëruese. Secili institucion duhet të bëjë punën e tij, me bashkëpunim institucional e ligjor, jo me udhëzime politike”.
Intervista e plotë:
Z. Haxhimali, qeveria ka prezantuar “Paketën e Maleve” si një iniciativë zhvillimore për zonat malore. Ju personalisht keni shprehur rezerva për mënyrën si po zbatohet. Cili është problemi kryesor që shihni në këtë nismë?
P: Pronësia. Nuk është çështje harte, por pronësie. Problemi kryesor në terren nuk lidhet me mungesë vullneti nga bashkitë, por me mungesë sigurie ligjore mbi pronësinë. Në shumë zona malore, statusi juridik i pronave mbetet i paqartë; ndarjet midis pronës publike, private, komunale apo shtetërore janë ende burim konfliktesh.
Çdo përpjekje për të identifikuar “zona prioritare për investime” pa e sqaruar më parë këtë bazë, mund të hapë rrugë për përplasje të reja ligjore dhe tensione me komunitetet lokale. Në këtë kontekst, kërkesa për përshpejtim mund të interpretohet jo si masë nxitëse, por si imponim i një dinamike që bie ndesh me parimet e sigurisë juridike.
A jeni konsultuar ju, si përfaqësues i Institutit për Bashkitë, me qeverinë për përmbajtjen e Paketës?
P: Po, madje kam dërguar mendime, opinione, qëndrime dhe komente, dhe këto i kemi bërë prezente edhe në debate dhe në media.
Apo bashkitë janë vënë përballë një fakti të kryer?
P: Po, madje kam thënë se do të ishte ideale nëse këto iniciativa do të vinin nga vetë bashkitë. Por edhe pse qasja ka qenë nga lart-poshtë, bashkitë, kryetarët dhe grupet e interesit duhet të gjenin rrugët për të kërkuar më shumë qartësi ligjore që kjo paketë të ishte efektive dhe e qëndrueshme, pa nxitur konflikte sociale të niveleve të ndryshme. Por thelbësore janë çështjet e pronësisë, pasi këtu ka elementë që krijojnë probleme potenciale.
Ju keni paralajmëruar se “çdo hartë investimi pa sqaruar pronësinë mund të prodhojë konflikte sociale”.
P: Ky ka qenë dhe po evidentohet si problem edhe sot, disa muaj pas hyrjes në fuqi të paketës, ku vetëm 5 bashki nga 61 kanë bërë progres me hartat e mundësive. Çështja e statusit të pronës në Shqipëri është një problem i vjetër dhe i ri njëkohësisht — i vazhdueshëm dhe pa zgjidhje.
A keni shembuj konkretë nga bashkitë ku kjo situatë është e dukshme?
P: Nuk kam informacion konkret, por nga sa dëgjova në takimin e Kryeministrit me kryebashkiakët, disa prej tyre ngritën problemin e përputhshmërisë së statusit të pronave, që bie ndesh me kërkesat e përfituesve dhe përdoruesve që nuk janë pronarë.
Në shumë zona malore, banorët nuk kanë certifikata pronësie të qarta. Si mund të zbatohet një plan zhvillimi pa u zgjidhur më parë kjo çështje ligjore?
P: Është e patolerueshme kjo paqartësi. Kjo buron nga legjislacioni, moszbatimi i tij, ndryshimet e herëpashershme, institucionet joeficiente dhe kultura jonë shoqërore për zbatueshmërinë ligjore.
Cilat janë mekanizmat ligjorë që ju mendoni se mungojnë sot për të mbrojtur të drejtat e pronarëve lokalë dhe komuniteteve?
P: Çështje shumë komplekse kjo. Janë 35 vite që prona është trajtuar pa juridiksionin themelor të saj, që lidhet me të drejtat dhe përfitimet e pronarëve. Mekanizmi ligjor përfshin drejtësinë mbi pronën, kthimin dhe kompensimin, etj. Por problemi sot është se çfarë ka mbetur nga ajo pronë? Kuadri ligjor dhe rregullator në 35 vite ka ndryshuar shumë, dhe sërish nuk duket ndonjë hapësirë e fortë ligjore në favor të së drejtës mbi pronën, trajtimin dhe përdorimin e saj.
Kryeministri ka kërkuar nga bashkitë që të dorëzojnë “hartat e investimeve” në një afat shumë të shkurtër. A mendoni se ky është një proces i nxituar?
P: “Urdhrat për përshpejtim” dhe rreziku i procedurave ekstraligjore. Në fjalimin e tij, Kryeministri kërkoi që bashkitë të përshpejtojnë hartimin e “hartave të zonave prioritare” dhe të krijojnë “task-forca” për t’u qëndruar afër çdo investitori të mundshëm.
Në pamje të parë kjo mund të duket si mobilizim institucional, por toni “shtytës” i thirrjes (“t’u rrini pronto njerëzve”, “t’i nxisin”, “t’ua lehtësojnë procesin”) krijon përshtypjen e një urdhri politik që mund të çojë bashkitë drejt veprimesh jashtë kornizës ligjore. Ky presion për “të bërë shpejt” rrezikon ta zhvendosë thelbin e nismës nga zhvillimi real drejt një procesi formal e statistikor, ku rëndësi merr numri i kontratave apo zonave të shpallura, e jo cilësia e përgatitjes së tyre.
A ndihen bashkitë të përfshira realisht në vendimmarrje, apo thjesht po zbatojnë një udhëzim nga lart-poshtë?
P: Bashkitë, siç thamë më sipër, duhet të jenë vetë më të përfshira në mbrojtje të interesave të tyre dhe të komunitetit. Duhet të flasin, jo vetëm të dëgjojnë. Ne jemi një shtet unitar dhe institucionet lokale duhet të zbatojnë aktet e qeverisë, parlamentit e ministrive, por ato kanë të drejtën të bëjnë politika lokale dhe të ushtrojnë vendimmarrje në këshillat bashkiake.
Ju keni thënë se qeveria duhet të jetë “më shumë dëgjues sesa urdhërues”.
P: Në një vend demokratik, marrëdhëniet ndërinstitucionale janë të përcaktuara me rregulla ligjore. Bashkitë janë institucione të pavarura, siç i përcakton Kushtetuta në nenet 108–113. Në këtë kontekst, ato nuk “urdhërohen” dhe s’marrin urdhra, pasi nuk janë të emëruara. Në vendet perëndimore, ku ne synojmë të shkojmë, qeveritë kanë mekanizma realë për të dëgjuar problemet që ngrihen nga bashkitë.
Çfarë do të thotë konkretisht kjo në praktikë? Çfarë ndryshimi do të sillte një qasje më dëgjimore?
P: Në praktikë kjo do të thotë që secili institucion të bëjë punën e vet në mënyrë të pavarur. Bashkëpunimi duhet të jetë institucional dhe ligjor për çështjet me interes për qytetarët, jo për interesa partiake.
A kanë bashkitë kapacitet teknik e financiar për të përgatitur harta të sakta zhvillimi, sidomos ato më të voglat në zonat malore?
P: Sot jetojmë në një epokë tjetër, ku bashkitë, edhe nëse nuk kanë burime të veta, janë të lira të kontraktojnë burime të jashtme. Por theksoj: nuk është çështje vizatimi, por përputhshmërie e hartave me ligjin dhe me kadastrën.
Çfarë mbështetjeje do të kërkonit nga qeveria qendrore ose nga donatorët për t’u përfshirë në mënyrë më efektive në këtë proces?
P: Mjafton vullneti i sinqertë dhe jo propaganda.
Si e shihni rrezikun që “Paketa e Maleve” të përqendrojë zhvillimin vetëm në disa zona të caktuara, duke lënë pas komunitetet e tjera malore që janë më të varfra ose më të braktisura?
P: Rreziku qëndron në keqzbatimin dhe abuzimin me ligjin.
Mundësinë e konflikteve sociale për shkak të mungesës së qartësisë ligjore?
P: Rrezik i lartë.
Çfarë forme mund të marrin këto konflikte në terren — përplasje midis banorëve, me investitorët apo me pushtetin lokal?
P: Uroj të mos ndodhin të tilla, por fatkeqësisht në Shqipëri, në 25 vitet e fundit, kemi pasur raste të ngjashme.
Si mund të garantohet që hartat e zhvillimit të mos kthehen në instrument për favorizime klienteliste apo konflikte interesash?
P: Kjo kërkon monitorim nga të gjithë aktorët — që nga çdo qytetar e deri te institucionet më të larta.
A mendoni se procesi i hartimit të këtyre planeve duhet të jetë publik, me dëgjesa me banorët dhe organizatat lokale, përpara se të miratohen nga bashkia apo qeveria?
P: Është detyrim ligjor që këto të bëhen publike. Ashtu siç duhet të jenë edhe dëgjesat — të vërteta. Por edhe qytetarët duhet të jenë vërtet pjesëmarrës aktivë, jo thjesht figurantë.
A është “Paketa e Maleve” një mundësi reale për zhvillimin e zonave malore, apo një rrezik për centralizim dhe tension social nëse zbatohet me ngut?
Në letër, nisma synon nxitjen e investimeve në zonat malore, përmes kushteve të favorshme për turizëm të qëndrueshëm, punësim dhe përmirësim të cilësisë së jetës për komunitetet vendase. Megjithatë, mënyra e qasjes dhe ritmi i kërkuar në zbatim ngre një sërë pikëpyetjesh serioze për ligjshmërinë, efektivitetin dhe qëndrueshmërinë e këtij procesi.
Në fund, cili është mesazhi juaj për Kryeministrin dhe për kryebashkiakët që janë të përfshirë në këtë proces? Çfarë duhet bërë ndryshe, konkretisht?
P: “Paketa e Maleve”, edhe pse mes shumë diskutimeve, ka potencial për ringjalljen e zonave të braktisura dhe promovimin e turizmit malor. Por për ta arritur këtë, duhen rregulla të qarta, jo urdhra të paqartë, ky është mesazhi për Kryeministrin.
Për kryetarët: zbatoni vetëm ligjin dhe logjikën, asnjë urdhër që ju çon në procedura të nxituara apo jashtëligjore. Nëse zbatimi mbetet i bazuar në presion, jo në planifikim, atëherë rrezikojmë që “paketa” të mbetet vetëm në letër, si një tjetër nismë që ngjall shpresa, por shuhet në përplasjen mes politikës, ligjit dhe interesave./piranjat.al
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Piranjat.al sipas ligjit Nr. 35/2016 “Për të drejtën e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi pa autorizimin e Piranjat.al në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016
Artikuj te sugjeruar
SOCIALE
2 Nëntor09:52
"Në Tiranë që jepen me 500-800 euro në muaj"/ Qiratë shtrenjtohen sërish, po bëhen të papërballueshme për vendasit
Kërkesa e shtuar për strehim nga familjet që kanë shtyrë blerjen e një apartamenti, për shkak të çmimeve të...
SOCIALE
2 Nëntor08:15
Indeksi i Numbeo-s: Nga 15.3 vite për të blerë vjet një shtëpi në Tiranë duhen 18 vite në 2025
Çmimet e larta të apartamenteve dhe të ardhurat e ulëta të shqiptarëve vijojnë ta rendisin Tiranën ndër pes&eum...
SOCIALE
1 Nëntor17:58
Dy vite nga marrëveshja për emigrantët, protestë në Gjadër
Pas protestës së zhvilluar më herët në Tiranë, një grup aktivistësh ka mbërritur në Gjadër, ku po zhvillo...
SOCIALE
1 Nëntor17:06
Ministrja i “lë në baltë” naftëtarët e Marinzës pas 17 ditësh grevë
Naftëtarët do të rinisin sërish protestat. Takimi i tyre me ministren e Ekonomisë Delina Ibrahimaj nuk ka pasur një zgjidhje konkr...
SOCIALE
1 Nëntor11:39
Fermerët e Shmilit në vështirësi/ Mungesa e ujit dhe largimi i të rinjve godasin prodhimin e gështenjave
Zona e Shmilit është një ndër zonat më të njohura për prodhimin e gështenjave, ku vitet e shkuara prodhimi arrinte der...
SOCIALE
1 Nëntor08:22
Rritet çmimi i druve të zjarrit në Korçë, banorët në vështirësi për ngrohjen dimërore
Çmimi i druve të zjarrit ka pësuar sërish rritje këtë vit në qarkun e Korçës, duke arritur deri në 55 mi...
SOCIALE
1 Nëntor07:42
Nga Velipoja në Theth: Pabarazia territoriale dhe përfaqësimi në Këshillin Bashkiak të Shkodrës
Në trajtimin e çështjes së përfaqësimit vendor dhe funksionimit real të Këshillave Bashkiakë, një rast dom...
SOCIALE
31 Tetor10:43
Rakipi i Rilindjes rrit çmimet e transportit në Kamëz pa asnjë paralajmërim
Pa asnjë konsultim dhe pa paralajmërim publik, kryetari i Bashkisë Kamëz, Rakip Suli ka vendosur një rritje të çm...
SOCIALE
31 Tetor10:07
Bashkitë realizojnë vetëm 22% të investimeve, rrezikohet “djegia” e fondeve
Shqipëria dhe zonat rurale të vendit kanë nevoja të mëdha të paplotësuara me infrastrukturë. Në pjesën më...
SOCIALE
31 Tetor10:03
Çmimet e apartamenteve në Tiranë janë trefishuar në 20 vjet
Çmimet e shitjes së apartamenteve në Tiranë janë trefishuar në 20 vitet e fundit.
Sipas të dhënave të indeksit...
