Ajo që nisi si një protestë kundër ndërtimit të një resorti luksoz bregdetar në një zonë të mbrojtur &n...
BOTA
New York Times: Trump do t'i thotë Erdoganit se është i gatshëm ta rikthejë Turqinë në programin F-35
PiranjatPërditësimi i fundit 7 Korrik 2026, 08:22
Donald Trump pritet t'i thotë Presidentit turk Rexhep Tajip Erdogan se është i gatshëm ta rifusë vendin në programin që do t'i lejonte atij të blinte avionë luftarakë F-35 sipas një raporti që u botua në edicionin online të New York Times të martën herët, pak para se presidenti amerikan të nisej për në Ankara për samitin e NATO-s.
"Katër zyrtarë të lartë të administratës amerikane përshkruan ndryshimin e afërt të politikës, pas javësh konsultimesh prapa skenave midis zyrtarëve të sigurisë kombëtare që synonin thyerjen e bllokimit. Edhe pse kishte dallime në detajet se si Trump synon të anashkalojë kufizimet ligjore dhe parlamentare, të gjithë ranë dakord se ai pritet të paktën të sinjalizojë qëllimin e tij për të siguruar dorëzimin e F-35 në Turqi , por nuk është e qartë se kur do të ndodhë kjo", shkruan ajo.
Sipas mediave të huaja, në hijen e deklaratave të Trump se ai po përgatit një dhuratë që do ta bëjë Erdoganin shumë të lumtur, përpjekja e presidentit amerikan mund të hasë rezistencë në Kongres, i cili mund të përpiqet ta bllokojë atë. Duke theksuar gjithashtu se mbetet e panjohur se çfarë do të thotë saktësisht Trump, vazhdon duke vënë në dukje se zyrtarët kanë lënë të kuptohet se ai madje mund të ndryshojë mendje, pasi është i paparashikueshëm edhe për bashkëpunëtorët e tij. Megjithatë, burime qeveritare kanë lënë të kuptohet se mund të ketë një shkëmbim letrash midis dy udhëheqësve në mënyrë që të fillojë zyrtarisht procesi.
Mësohet se në vitin 2019, gjatë mandatit të parë të Trump në Shtëpinë e Bardhë, Turqia u përjashtua nga programi F-35 sepse bleu sistemet anti-ajrore S-400 nga Rusia. Uashingtoni kishte frikë në atë kohë se Turqia mund të përdorte S-400 për të mbledhur të dhëna mbi karakteristikat e F-35 dhe se Rusia do të merrte informacion të vlefshëm mbi aftësitë e avionit për të shmangur sulmet e fshehta dhe raketat.
“Megjithatë, Erdogan është ndër udhëheqësit e fuqishëm që Trump thotë se i admiron më shumë. Kohët e fundit, zëvendëspresidenti J.D. Vance zbuloi se Trump i kishte udhëzuar ndihmësit e tij të gjenin një mënyrë që presidenti turk të merrte avionët luftarakë që ai i kishte kërkuar prej vitesh. Megjithatë, që kjo të ndodhë, duhet të kapërcehet një ligj i miratuar nga Kongresi në vitin 2020 që ndalon shitjen e F-35 në Turqi, përveç nëse qeveria amerikane përcakton se Ankaraja nuk i ka më sistemet ruse S-400”, vazhdoi raporti.
Një zyrtar i përfshirë ngushtë në negociata tha se një mënyrë e mundshme për të zgjidhur problemin është transferimi i S-400 - shumë prej të cilëve janë ende në arkat e tyre të transportit në një vend të tretë, me një zyrtar të dytë që tha se mekanizmi i saktë nuk është përcaktuar ende. Katër vjet më parë, u konsiderua transferimi i raketave në Ukrainë për t’u përdorur kundër sulmeve ruse, por ky plan u braktis. Sot, konsiderohet e pamundur që si Trump ashtu edhe Erdogan të bien dakord për shitjen e tyre në Ukrainë. Një nga alternativat që po merren në konsideratë është që sistemet të bëhen të paoperueshme duke hequr komponentët kritikë.
Çfarë tha Shtëpia e Bardhë në vitin 2019
Në vitin 2019, Shtëpia e Bardhë shpjegoi pse e kishte hequr Turqinë nga programi, duke i kushtuar Shteteve të Bashkuara rreth 500 milionë dollarë.
“F-35 nuk mund të bashkëjetojë me një platformë ruse të mbledhjes së inteligjencës që do të përdorej për të zbuluar aftësitë e saj të përparuara. Turqia ka qenë një partnere dhe aleate e besueshme në NATO për më shumë se 65 vjet, por pranimi i S-400 minon angazhimin e të gjithë aleatëve për t'u larguar nga sistemet ruse të armëve.”, tha Shtëpia e Bardhë në atë kohë.
Megjithatë, Trump nuk u ndje kurrë rehat me këtë vendim dhe shpesh e fajësoi paraardhësin e tij, Barack Obama. Që kur u kthye në Shtëpinë e Bardhë, ai ka shprehur vazhdimisht, si publikisht ashtu edhe privatisht, qëllimin e tij për ta rrëzuar atë.
Megjithatë, çështja nuk është aq e thjeshtë, duke kujtuar deklaratat e ambasadorit të SHBA-së në Turqi, Tom Barrack, në qershor 2025 se mosmarrëveshja me Turqinë për F-35 do të ishte zgjidhur deri në fund të vitit, pasi kishte lënë të kuptohet se Kongresi do ta mbështeste vendimin. Por kjo nuk ndodhi dhe tani Trump përballet me mundësinë që Kongresi aktual apo edhe i ardhshëm të mos bjerë dakord. Disa republikanë, përfshirë senatorin Jim Reese nga Idaho, kryetar i Komitetit të Marrëdhënieve me Jashtë, mbeten veçanërisht të kujdesshëm.
Në këtë kontekst, vihet re gjithashtu se midis kritikëve kronikë të shitjes së F-35 Turqisë është kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, i cili të hënën, tha për Turqinë se ajo qeveriset nga një njeri që bën thirrje hapur për shfarosjen e Izraelit. Ai pushton gjysmën e Qipros, e cila është një shtet anëtar i Bashkimit Evropian, kërcënon Greqinë, gjithashtu një aleate e NATO-s, dhe flet hapur për pushtimin e Jerusalemit.
