Qytetarë, ambientalistë dhe aktivistë të shoqërisë civile janë mbledhur këtë mbrëmje në Tiranë p&e...
LIFESTYLE
'Rezistencë ndaj ekstremeve mjedisore'/ Bletët mbretëresha i mbijetojnë dimrit duke marrë frymë nën ujë
PiranjatPërditësimi i fundit 12 Prill 2026, 10:23
Bletët mbretëresha mund të marrin frymë nën ujë, duke u lejuar atyre të qëndrojnë gjallë gjatë dimrit, ndërsa shkrirja e borës përmbyt strofkat e tyre. Mbretëreshat e bletëve mund të mbijetojnë nën ujë për të paktën një javë, sipas një studimi të ri. Ky veprim i jashtëzakonshëm ndodh gjatë dimrit, kur insektet janë varrosur nën tokë dhe kanë hyrë në një gjendje të ngjashme me letargjinë dimërore të njohur si diapauzë.
Gjatë kësaj periudhe gjashtë deri në nëntë mujore, mbretëreshat janë të ndjeshme ndaj kushteve të mbingarkesës me ujë, ndërsa shiu dhe shkrirja e borës përmbytin strofullat e tyre të cekëta. Shkencëtarët kanë zbuluar se bletët mbretëreshë arrijnë të qëndrojnë gjallë deri në pranverë duke marrë frymë nën ujë, të vetmet anëtare të kolonisë që e bëjnë këtë.
Bletët mbretëresha mund të mbijetojnë nën ujë
Zbulimi vjen nga një studim i ri i botuar në revistën Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. Hetimi u nxit nga një zbulim i mëparshëm i rastësishëm nga studiuesja Sabrina Rondeau, një bashkautore e studimit të ri. Gjatë një eksperimenti që shqyrtonte se si pesticidet ndikojnë te bletët, ajo vendosi mbretëreshat diapauzë në tuba të mbushura me dhe në një frigorifer. Një ditë, ajo zbuloi se uji nga kondensimi kishte mbushur disa nga tubat, duke lënë katër mbretëresha të zhytura plotësisht. Për habinë e saj, bletët ishin ende gjallë.
Rondeau më pas e konfirmoi zbulimin e saj në një studim të vitit 2024, i cili tregoi se bletët mbretëresha mund të mbijetojnë nën ujë për një javë.
Pse bletët mbretëresha nuk mbyten në tokë të përmbytur
Studimi i ri donte të gërmonte se si bletët mbretëresha e kishin këtë aftësi të pazakontë. Për të hetuar, ekipi i futi mbretëreshat e shëndetshme në diapauzë, duke i vendosur në një frigorifer të ftohtë dhe të errët që rikrijonte kushtet e dimrit. Pas disa javësh, ata i zhytën insektet në dhoma të përmbytura me ujë.
Disa bletë u mbajtën nën ujë për disa orë, ndërsa të tjerat qëndruan deri në tetë ditë. Gjatë gjithë eksperimentit, studiuesit matën shkallën e tyre metabolike dhe regjistruan ndryshimet fiziologjike. Ata zbuluan se mbretëreshat e zhytura vazhdonin të prodhonin dioksid karboni me një shpejtësi të ulët, por të dallueshme, duke treguar se ato po merrnin frymë nën ujë.
Shkalla metabolike mbeti e qëndrueshme, pavarësisht nëse bletët ishin të zhytura për disa orë apo për tetë ditë të plota. Aftësia për t'i bërë ballë kushteve të prirura ndaj përmbytjeve, 'mund të jetë jashtëzakonisht e rëndësishme' Përveç frymëmarrjes, bletët mbështeteshin në një sistem shtesë anaerob të energjisë, e cila çonte në akumulimin e laktatit në trupat e tyre, zbuluan studiuesit.
Pasi nxirreshin nga dhomat e përmbytura, shkalla metabolike e mbretëreshave u rrit ndjeshëm për dy deri në tre ditë, ndërsa trupat e tyre rikuperoheshin dhe punonin për të pastruar laktatin.
“Një kapacitet i tillë fiziologjik mbështet rezistencën e [bletëve mbretëresha] ndaj ekstremeve mjedisore dhe ofron njohuri se si insektet tokësore mund të vazhdojnë në habitatet e prirura ndaj përmbytjeve”, shkroi ekipi në punimin e tyre.
“Aftësia për t’i bërë ballë kushteve të tilla mund të jetë jashtëzakonisht e rëndësishme, veçanërisht përballë ndryshimit të modeleve të përmbytjeve në pranverë".
