Qytetarë, ambientalistë dhe aktivistë të shoqërisë civile janë mbledhur këtë mbrëmje në Tiranë p&e...
LIFESTYLE
Shimpanzetë në Ugandë përfshihen në 'luftë civile' të egër me dhjetëra viktima
PiranjatPërditësimi i fundit 11 Prill 2026, 09:19
Grupi më i madh i njohur në botë i shimpanzeve të egra është ndarë dhe është përfshirë në një "luftë civile" të egër gjatë tetë viteve të fundit, sipas studiuesve.
Nuk është e qartë saktësisht pse komuniteti dikur i ngushtë i shimpanzeve Ngogo në Parkun Kombëtar Kibale të Ugandës është në konflikt, por që nga viti 2018 shkencëtarët kanë regjistruar 24 vrasje, përfshirë 17 foshnje. "Këto ishin shimpanze që mbanin duart njëri-tjetrit", tha autori kryesor Aaron Sandel.
"Tani po përpiqen të vrasin njëri-tjetrin." Studimi, i botuar në revistën Science, thotë se intensiteti dhe kohëzgjatja e dhunës mund të përcaktojnë se si është zhvilluar konflikti i hershëm njerëzor. Sandel, një antropolog nga Universiteti i Teksasit në SHBA dhe bashkëdrejtor i Projektit Ngogo Chimpanzee, thotë se shimpanzetë janë "shumë territoriale" dhe kanë "ndërveprime armiqësore me ata nga grupet e tjera".
"[Është] si një frikë nga të huajt," i tha ai podkastit Science. Por gjatë disa dekadave, Sandel tha se gati 200 shimpanzetë Ngogo kishin jetuar në harmoni.
Ishin të ndarë në dy grupe - të njohura nga studiuesit si Perëndimore dhe Qendrore - por në përgjithësi kishin ekzistuar si një grup i bashkuar.
Sandel tha se i vuri re për herë të parë duke u polarizur në qershor 2015, kur shimpanzetë perëndimore ikën dhe u ndoqën nga grupi Qendror.
“Shimpanzetë janë disi melodramatike”, tha ai, duke shpjeguar se pas debateve zakonisht do të kishte «britma dhe ndjekje» dhe më vonë, ato do të përkëdhelnin dhe do të bashkëpunonin.
Por pas mosmarrëveshjes së vitit 2015, studiuesit panë se kishte një periudhë shmangieje prej gjashtë javësh midis dy grupeve, me ndërveprimet që bëheshin më të rralla.
Kur ato ndodhën, Sandel tha se ishin "pak më intensive, pak më agresive".
Pas shfaqjes së dy grupeve të dallueshme në vitin 2018, anëtarët e grupit perëndimor filluan të sulmonin shimpanzetë qendrore.
Në 24 sulme të synuara që nga ndarja, të paktën shtatë meshkuj të rritur dhe 17 foshnja nga shimpanzetë Qendrore janë vrarë, zbuloi studimi, megjithëse studiuesit besojnë se numri aktual i vdekjeve është më i lartë.
Studiuesit besojnë se shumë faktorë, të tillë si madhësia e grupit dhe konkurrenca pasuese e burimeve, si dhe "konkurrenca mashkull-mashkull" për riprodhim, mund të jenë fajtorë. /PiranjatNews/
